Διακήρυξη

Ιδρυτική Διακήρυξη

Το σύγχρονο σχολείο καλείται να διαδραματίσει ένα σύνθετο ρόλο, που περιλαμβάνει όχι μόνο την προαγωγή της μάθησης, αλλά και της ανάπτυξης και της ψυχικής υγείας των παιδιών, των εφήβων και των νέων. Είναι ευθύνη των ενηλίκων, στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες που διακατέχονται από το ανθρωπιστικό πνεύμα, να προστατεύουν τα θεμελιώδη δικαιώματα των παιδιών, των εφήβων και των νέων για ασφάλεια, σεβασμό, υγιή ανάπτυξη και μάθηση.

Η βία μεταξύ των μαθητών στο σχολείο, τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αποτελεί ένα σοβαρό εμπόδιο για την εκπλήρωση των παραπάνω λειτουργιών του σχολείου. Αυτή η μορφή ενδοσχολικής βίας, η οποία έχει ονομαστεί και «σχολικός εκφοβισμός», αναγνωρίζεται διεθνώς ως ένα πολύπλοκο και σοβαρό πρόβλημα. Σε πλήθος χωρών ανά τον κόσμο τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν πραγματοποιηθεί πολλές επιστημονικές έρευνες για τη φύση του και έχουν υλοποιηθεί και αξιολογηθεί ποικίλα προγράμματα για την πρόληψη και αντιμετώπισή του.

Η βία μεταξύ των μαθητών ή σχολικός εκφοβισμός είναι η εσκεμμένη, απρόκλητη, αδικαιολόγητη και επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά από μαθητές σε συμμαθητές τους, με στόχο να προκαλέσει φόβο, ανησυχία, σωματική και ψυχική οδύνη, ή ακόμη να οδηγήσει σε ένα όφελος, όπως ευχαρίστηση, κοινωνικό κύρος ή ένα υλικό απόκτημα. Παίρνει ποικίλες μορφές, όπως ο σωματικός και ο λεκτικός εκφοβισμός, ο έμμεσος εκφοβισμός (π.χ., διάδοση ψευδούς φήμης), ο φυλετικός/ρατσιστικός, ο σεξουαλικός, ο ηλεκτρονικός (μέσω κινητού τηλεφώνου και διαδικτύου) εκφοβισμός, η κλοπή και καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, η απειλή και ο εξαναγκασμός, καθώς και ο κοινωνικός αποκλεισμός. Δεν είναι τα συνήθη πειράγματα και οι διαφωνίες μεταξύ των παιδιών, αλλά μια συστηματική κατάχρηση δύναμης από ισχυρότερους προς ασθενέστερους μαθητές. Οι τελευταίοι αδυνατούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και χρειάζονται βοήθεια.

Η βία μεταξύ των μαθητών έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις στην Ελλάδα και επηρεάζει καθοριστικά τη ζωή χιλιάδων μαθητών, σύμφωνα με δεδομένα πρόσφατων ερευνών. Τουλάχιστον 10%-15% των μαθητών είναι θύματα συστηματικής βίας από συμμαθητές τους, πάνω από 5% παραδέχονται ότι ασκούν βία και η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών είναι μάρτυρες περιστατικών σχολικού εκφοβισμού. Ο εκφοβισμός είναι ένα ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο, που δεν αφορά μόνο ειδικές ομάδες ή μειονότητες, αλλά ολόκληρο το σχολικό πληθυσμό.

Η βία μεταξύ των μαθητών έχει πολλές, σοβαρές, βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες, επιπτώσεις στην ανάπτυξη και υγεία τους. Τα παιδιά, οι έφηβοι και οι νέοι που γίνονται θύματα εκφοβισμού εμφανίζουν συχνά έντονο άγχος και ανασφάλεια, χαμηλή αυτοεκτίμηση, σχολική άρνηση, ελλιπή σχολική φοίτηση, σχολική αποτυχία, μαθησιακές δυσκολίες, διαταραχές ύπνου και διατροφής, ψυχοσωματικά προβλήματα, φοβίες, μοναξιά, κατάθλιψη και τάσεις για αυτοκτονία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο εκφοβισμός μπορεί να οδηγήσει σε τραγικά αποτελέσματα, όπως οι σοβαροί τραυματισμοί, οι θάνατοι και οι αυτοκτονίες. Τα παιδιά, οι έφηβοι και οι νέοι που ασκούν βία είναι σε κίνδυνο για ελλιπή φοίτηση στο σχολείο, εγκατάλειψη του σχολείου, φυγή από το σπίτι και αντικοινωνικές-παραβατικές συμπεριφορές.
Δυστυχώς, πολύ συχνά τα περιστατικά βίας μεταξύ των μαθητών στα σχολεία δεν αντιμετωπίζονται κατάλληλα.

Πολλές φορές δεν γίνονται αντιληπτά από τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς και, όταν γίνονται, συχνά αποσιωπούνται για διάφορους λόγους. Γενικά, παρατηρείται έλλειψη ενημέρωσης, περιορισμένη ευαισθητοποίηση και έλλειψη γνώσεων και δεξιοτήτων για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

Η βία μεταξύ των μαθητών στο σχολείο δεν πρέπει να μας αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό. Οι αντιδράσεις μόνον σε μεμονωμένα περιστατικά ακραίας βίας στο σχολικό περιβάλλον δεν βοηθούν. Αυτό που χρειάζεται είναι μία σαφής θέση κατά του σχολικού εκφοβισμού, που να υποστηρίζεται συστηματικά από πολιτικές και πρακτικές για την πρόληψη και την αντιμετώπισή του.

Αναγνωρίζοντας τις σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις που έχει η βία μεταξύ των μαθητών για χιλιάδες παιδιά, εφήβους και νέους στη χώρα μας, αλλά και για την κοινωνία γενικότερα, καθώς και το έλλειμμα της συστηματικής αντιμετώπισης του φαινομένου, αναλαμβάνουμε σήμερα, 14 Οκτωβρίου 2010, την πρωτοβουλία να ιδρύσουμε το «Δίκτυο κατά της Βίας στο Σχολείο».

Στο Δίκτυο συμμετέχουμε ως ιδρυτικά μέλη φορείς της εκπαίδευσης, της υγείας και της ψυχικής υγείας από το δημόσιο τομέα και μη κυβερνητικοί οργανισμοί.

Σκοποί του Δικτύου είναι να συμβάλλει:

α. Στην αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση της εκδήλωσης βίας μεταξύ μαθητών στο σχολείο ή σε άλλους χώρους που συνδέονται με τη σχολική ζωή και καθημερινότητα

β. Στη δημιουργία ενός πλαισίου επιστημονικού και κοινωνικού διαλόγου, σχετικά με:

I) την κατανόηση του προβλήματος

II) τη μεθοδολογία

III) τις γενικές τεχνικές παρέμβασης,

IV) τις διδακτικές πρακτικές υποστήριξης

V) τα προγράμματα αγωγής υγείας

VI) καθώς και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας

γ. Στην προώθηση της επιστημονικής έρευνας στον τομέα αναγνώρισης, πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου

δ. Στη συγκέντρωση και διάδοση δεδομένων, που αφορούν στην επιστημονική μελέτη, την ανάπτυξη μεθοδολογίας και καινοτόμων πρακτικών παρέμβασης σχετικά με το φαινόμενο

ε. Στην επιμόρφωση και υποστήριξη των εκπαιδευτικών και άλλων επαγγελματιών «πρώτης γραμμής», που ασχολούνται με παιδιά και εφήβους

στ. Στην ευαισθητοποίηση μαθητών, γονέων και ολόκληρης της κοινωνίας, σχετικά με το φαινόμενο

ζ. Στην ενθάρρυνση της συγκρότησης και λειτουργίας συναφών δικτύων στις τοπικές κοινωνίες.

Όλοι εμείς οι συμμετέχοντες στο Δίκτυο δηλώνουμε την αποφασιστικότητα και τη δέσμευσή μας να καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας μεταξύ των μαθητών στο σχολείο.